Russisch

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

't Russisch is 'n Oos-Slavische taol en vaan alle Slavische taole de meist gesproke. Nao aontal sprekers is 't de veurnaomste taol in Rusland en Wit-Rusland en de twiede taol in de Oekraïne; wijer gief 't in alle aw Sowjetrepublieke groete minderhede vaan Russische mojertaolsprekers. 160 miljoen lui höbbe 't Russisch es mojertaol, 280 miljoen kinne de taol spreke en verstoon. 'n Zustertaol vaan 't Russisch is 't Wit-Russisch; ouch mèt 't Oekraïens is 't ing verwant. 't Russisch weurt in 't Cyrillisch sjrif gesjreve. Russisch is ouch ein vaan de zes offesjeel taole vaan de VN.

De taol

Tot in de achtiende iew woort 't Kèrkslavisch in Rusland es cultuurtaol gebruuk. De modern Russische sjrieftaol, en ouch de dialekte vaan Moskou en Sint-Petersburg zien dao hendeg door beïnvloed. De taol heet eine naomval minder es 't Kèrkslavisch: 't heet 'rs zes, die ouch in de spreektaol nog volop leve. 't Werkwoord is, wie in de meiste aander Slavische taole, dèks 'n twie-einheid vaan de imperfectief en de perfectief.

In 't volgend veurbeeld weurt bij de oetspraok de "y" gebruuk in plaots vaan de "j" bij "je", "ja", "joe", etc. Dit um neet de verwarring te veroorzake bij wäörd wie шесть. Veer sjrieve dan sjyest umtot de "ye" nao de "sj" kump en 't te verwarrend d'r oet zuut es me sjjest opsjrijf. 't Accent op de klinkers toent aon op welke lèttergreep de naodrök ligk.

AGL-Limbörgs	Russisch	Oetspraok
nöl	ноль	nol
eine, ein, eint	один, одна, одно	adíén, adnáá, adnó
twie	два, две	dva (man., onz.), dvyè (vr.)
drie	три	trie
veer	четыре	tsjetírye
vief	пять	pyat
zès	шесть	sjyést
zeve	семь	syem
ach	восемь	vóósyem
neuge	девать	dyévat
teen	десять	dyésyat
èlf	одиннадцать	adíénnadtsat
twintig	двадцать	dvádtsat'

Me zuut dus versjèllende Indo-Europese verbande tösse de twie taole, wie два en три. Aander Russische wäörd zien gaaroet neet wie op 't Limbörgs, wie один en восемь. 't Woord ноль is evel e lienwoord.

Dialekte

Me kin de Russische taol opdeile in versjèllende dialekte. Miejer indeilinge zien meugelek, meh euver 't algemein vertuine indeilinge wel e paar constante.

Um te beginne moot me definiëre boe Russisch ophèlt en verwante taole beginne. De grens mèt 't Oekraïens is sjerp en dujelek te trèkke, meh bij 't Wit-Russisch is dit 'n aander verhaol. Veur 't gemaak kinne v'r de staotsgrens es taolgrens acceptere.

Twiedens moot me versjèl make tösse de dialekte vaan primair vörming en secundair vörming. Oonder de ierste versteit me de Russiche dialekte die in d'n tied vaan 't Groetvoorstedom Moskou, d.w.z. tot en mèt de zèstiende iew, al bestoonte. De twiede gróp umvat dialekte oet gebeed wat daonao Russisch is gewore (al daan neet tijelek): Sint-Petersbörg, 't hoeg noorde, Siberië, Alaska en de aander Sovjetrippublieke.

De dialekte vaan primair formatie zien te verdeile in Noord-Russisch, Centraol-Russisch en Zuid-Russisch. Noord-Russische dialekte kinsjetse ziech oonder mie door 't oonbreke vaan klinkerreductie (de stei Vologda en Novgorod hèt in 't plaotselek dialek [volog'da] en ['novgorot], dewijl dat in de standaardtaol [vəlɐgda] en ['novgɐrɐt] is). De zuieleke kinmerke ziech oonder mie doortot de g es vriefklaank ([ɣ] of [ɦ], tegeneuver [g] in de standaardtaol) weurt oetgesproke. Dit höbbe ze gemein mèt 't Wit-Russisch en Oekraïens; nao 't weste touw goon die dialekte ummer mie op 't Wit-Russisch liekene. De centraol dialekte höbbe geint vaan bei kinmerke. Hei-oonder vèlt ouch 't dialek vaan Moskou, boe de standaardtaol op is gebaseerd.

De dialekte vaan secundair formatie loupe in karakter oeterein. Umtot in dezen tied al 'n Russische standaardtaol bestoont, zien väöl vaan die dialekte op de taol vaan Moskou gebaseerd, of trèkke ze dao entans good op. Dat gelt beveurbeeld veur 't Petersbörgs (wat zier kort bij de standaardtaol steit), veur 't bekaans verdwene Alaskaons-Russisch of veur de mingtaole Trasjanka (in Wit-Rusland) en Soerzjyk (in de Oekraïne). Aander dialekte höbbe hun wortele evels örges aanders, wie 't Siberisch (noordelek Russisch mèt zuieleken inslaag), 't Pomor-Russisch (noordelek) en de dialekte vaan de Wolga (zuielek mèt Oekraïensen invlood vaan de kozakke).

Wie in wel mie len zien de dialekte in Rusland nao 1900 hendeg trökgeloupe, zoewel kwantitatief (in aontal sprekers) es kwalitatief (ze zien mie nao de standaardtaol goon stoon). De mieste weure nog mer door e hemfelke lui gesproke, veural op 't platteland.

Russische literatuur

De Russische literatuur steit bekind es ein vaan de belaankriekste canons in de Westerse en Europese literatuur. De volgende sjrijvers weure gezeen es pioniers vaan de Russische literatuur:

Extern linke