Jajko z kurką
Jajko z kurką lub Pierwsze jajko cesarskie (ros. Курочка, trb. Kuroczka) – dzieło sztuki jubilerskiej wykonane w pracowni jubilera Petera Carla Fabergé na zamówienie rosyjskiego cara Aleksandra III. Stanowiło prezent wielkanocny dla jego żony, Marii Fiodorowny, podarowany jej w 1885 roku. Sukces tego upominku zapoczątkował tradycję corocznego zamawiania kunsztownych jajek wielkanocnych przez rosyjską rodzinę carską.
Jajko jest częścią stałej kolekcji Muzeum Fabergé w Petersburgu w Rosji.
Wygląd
[edytuj | edytuj kod]Jajko ma 6,4 cm wysokości i wykonane jest ze złota pokrytego białą emalią jubilerską. Wokół jego środka, w miejscu w którym stykają się obie części, widoczny jest cienki pasek złota. Obie połówki połączone są za pomocą mocowania bagnetowego, w którym cylindryczna część wsuwana jest w gniazdo i lekko przekręcana, dzięki czemu zostaje zablokowana poprzez zazębienie się elementów[1]. W jego wnętrzu znajduje się okrągłe złote „żółtko”, które z kolei skrywa kunsztownie wykonaną kurkę z wielokolorowego złota ozdobioną rubinowym oczkiem[2]. Po naciśnięciu zatrzasku ukrytego w okolicach ogona kurka również się otwiera. Pierwotnie zawierała replikę korony carskiej wysadzaną diamentami i kamieniami szlachetnymi oraz wisiorek z dużym rubinem (oba elementy uznawane są za zaginione)[1][3].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Aleksander III Romanow został carem Rosji w 1881 roku, po śmierci swojego ojca, Aleksandra II, który zginął w zamachu bombowym. Ponieważ życie carskiej rodziny nadal było zagrożone, car chciał podarować swojej żonie Marii coś, co odwróciłoby jej uwagę od zmartwień[4]. Wpadł na pomysł pudełka z niespodzianką, które miało mieć formę jajka lub do niego zbliżoną, które zamierzał podarować jej na Wielkanoc 1885 roku[2].
Z zachowanej korespondencji między Aleksandrem a jego bratem Włodzimierzem wynika, że car przekazał mu swoje życzenie dotyczące prezentu, jednakże sam nie nadzorował jego tworzenia. Włodzimierz z kolei wykonanie niespodzianki dla carycy zlecił pracowni Petera Carla Fabergé[5]. Tam powstało jajko inspirowane tymi, które caryca znała z dzieciństwa, gdy była księżniczką na duńskim dworze królewskim. Prawdopodobnie wzorem było pochodzące z początku XVIII wieku „Złote jajko z kurką”, które znajduje się w królewskiej kolekcji w duńskim pałacu Amalienborg. Dwa inne tego typu zdobione jajka zachowały się w wiedeńskiej kolekcji Kunstkammer w Muzeum Historii Sztuki oraz w zbiorach prywatnych[6].
Choć wszystkie wyprodukowane w pracowni jajka uznawane są za „jajka Fabergé”, nie ma dowodów na to, aby sam Fabergé kiedykolwiek brał udział w faktycznym tworzeniu któregokolwiek z nich. Rzemieślnicze wykonanie pierwszego jajka carskiego przypisuje się natomiast fińskiemu jubilerowi Erikowi Kollinowi, który pracował u Carla Fabergé jako główny mistrz[5].
Jajko zostało podarowane Marii przez cara 24 marca 1885 roku[2], która była zachwycona wielkanocnym prezentem od męża[5]. Aż do rewolucji w 1917 roku było ono przechowywane w Pałacu Aniczkowskim. Następnie zostało skonfiskowane przez rewolucjonistów i wraz z większością innych carskich jajek wysłane do zbrojowni kremlowskiej. Londyński marszand o imieniu Derek lub Frederick Berry kupił je od rosyjskich urzędników około 1920 roku, prawdopodobnie w Berlinie lub Paryżu[5][1].
W 1934 roku dom aukcyjny Christie’s w Londynie wystawił kolekcję Berry'ego na sprzedaż, w tym carskie jajko, które sprzedał za 85 funtów brytyjskiemu bankierowi Alfredowi Suenson-Taylorowi. Gdy zmarł w 1976 roku, nowojorska galeria A La Vieille Russie nabyła jajko z jego majątku i sprzedała je w 1978 roku wraz z Jajkiem Zmartwychwstania Malcolmowi Forbesowi, wydawcy magazynu Forbes za 126 250 dolarów[5][1].
W lutym 2004 roku jego syn, Steve Forbes, sprzedał największą wówczas prywatną kolekcję dzieł Fabergé (zawierającą aż dziewięć carskich jaj) za ponad 100 milionów dolarów Wiktorowi Wekselbergowi. Wekselberg, za pośrednictwem założonej w 2000 roku fundacji The Link of Times, postawił sobie za cel zabezpieczanie i sprowadzanie z powrotem do Rosji rosyjskich dóbr kultury wywiezionych za granicę. W ten sposób pierwsze carskie jajko znalazło się na ekspozycji w Muzeum Fabergé w Petersburgu, które zostało otwarte w listopadzie 2013 roku[7][1].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 Fabergé Imperial Egg Chronology. fabergeresearch.com. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
- 1 2 3 Adam Szymański: Fabergé. Historia i arcydzieła. Opole: Metropolisart, 2014, s. 33-34, 223. ISBN 978-83-63447-00-7.
- ↑ Hermione Waterfield, Christopher Forbes: Fabergé Imperial Eggs and Other Fantasies. Nowy Jork: Scribner, 1978, s. 18. ISBN 0-684-15966-X.
- ↑ Toby Faber: Faberge's Eggs: The Extraordinary Story of the Masterpieces That Outlived an Empire. Londyn: Random House, 2008, s. 15. ISBN 978-1-4000-6550-9.
- 1 2 3 4 5 Will Lowes: Fabergé Eggs: A Retrospective Encyclopedia. Monachium: Scarecrow Press, 2001, s. 17-19. ISBN 0-8108-3946-6.
- ↑ Meisterwerk der Schatzkunst kehrt an seinen Ursprungsort zurück: Staatliche Kunstsammlungen Dresden erhalten Goldenes Ei Augusts des Starken als Dauerleihgabe. skd.museum. [dostęp 2026-07-20]. (niem.).
- ↑ 1885 Hen Egg/First Hen Egg. wintraecken.nl. [dostęp 2026-07-20]. (ang.).
