मेक्सिकन क्रान्ति
मेक्सिकन क्रान्ति (स्पेनी: Revolución Mexicana, रेवोलुसिओन मेहिकाना) उत्तर अमेरिका महाद्वीपको मेक्सिको देशमा १९१०–१९२० मा भएको कयौं हिंसात्मक विद्रोहको शृंखला थियो। यसले मेक्सिकोमा सामाजिक र राजनैतिक ढाँचामा ठूलो भारी परिवर्तन गर्यो। क्रान्ति भन्दा पहिले देशको कृषि-योग्य भूमीमा केही सम्भ्रान्त परिवारको नियन्त्रणमा थियो, त्यो पछि समाप्त भयो, यद्यपि देशमा धनी र गरिबको खाडल कायमै छ। मध्यम वर्ग पहिलेभन्दा बलियो भयो र देशको राजनीतिमा सेनाको प्रभाव पनि बढ्यो। [१] [२]
माडेरो राष्ट्रपति निर्वाचित भए र नोभेम्बर १९११ मा पदभार ग्रहण गरे। उनले तुरुन्तै मोरेलोसमा एमिलियानो जापाटाको सशस्त्र विद्रोहको सामना गर्नुपर्यो, जहाँ किसानहरूले कृषि सुधारमा तत्काल कदमको माग गरे। राजनीतिक रूपमा अनुभवहीन, माडेरोको सरकार कमजोर थियो, र थप क्षेत्रीय विद्रोहहरू भड्किए। फेब्रुअरी १९१३ मा, पूर्व डियाज शासनका प्रमुख सेनापतिहरूले मेक्सिको सिटीमा एक विद्रोह गरे, जसले माडेरो र उपराष्ट्रपति पिनो सुआरेजलाई राजीनामा दिन बाध्य पार्यो। केही दिन पछि, नयाँ राष्ट्रपति भिक्टोरियानो हुएर्टाको आदेशमा दुवै जनाको हत्या गरियो। यसले क्रान्तिको नयाँ र रक्तपातपूर्ण चरणको सुरुवात गर्यो, हुएर्टाको प्रति-क्रान्तिकारी शासनको विरोधमा उत्तरको गठबन्धन, कोहुइलाका गभर्नर भेनुस्टियानो कारान्जाको नेतृत्वमा रहेको संवैधानिक सेना द्वन्द्वमा प्रवेश गर्यो। जापाटाको सेनाले मोरेलोसमा आफ्नो सशस्त्र विद्रोह जारी राख्यो। हुएर्टाको शासन फेब्रुअरी १९१३ देखि जुलाई १९१४ सम्म चल्यो र संघीय सेना क्रान्तिकारी सेनाहरूद्वारा पराजित भयो। त्यसपछि क्रान्तिकारी सेनाहरू एकअर्कासँग लडे, कारान्जाको नेतृत्वमा रहेको संवैधानिक गुटले १९१५ को गर्मीसम्ममा पूर्व सहयोगी फ्रान्सिस्को "पान्चो" भिल्लाको सेनालाई पराजित गर्यो।
