मुल्य (नैतिकता)

मुल्य (अङ्ग्रेजी: Value (ethics)) धयागु नैतिकताया सन्दर्भय् अज्याःगु गुण वा स्तर खः, गुकिं छुं खँ, ज्या, वा अवस्थाया महत्त्वयात निर्धारण याइ। मुल्यं झीगु व्यवहार व निर्णययात निर्देशित याइ। मुल्ययात मू कथं निगू भागय् ब्वथले छिं:

1. अन्तर्निहित मुल्य (Intrinsic Value): छुं खँ थः हे मुल्यता दूगु वा बांलाःगु। दसु: "लय्ता" (Happiness), "सत्य" (Truth), "मतिना" (Love)। थ्व खँत मेगु छुं प्राप्त यायेत मखु, बरु थः हे अन्तिम लक्ष्य खः।
2. साधन मुल्य (Instrumental Value): छुं खँ गुगु मेगु बांलाःगु खँ दयेकेत ग्वाहालि याइ। दसु: "ध्यबा" (Money) - ध्यबाया थःगु हे मुल्य मदु, तर थुकिलिं नसा वा वासः न्याये फइ, गुगु महत्त्वपूर्ण दु।

नैतिक मुल्यत (Moral values) व्यक्ति व समाज कथं पाः। दसु: "इमानदारी", "वफादारी", "स्वतन्त्रता", व "न्याय"। "एक्वियोलोजी" (Axiology) दर्शनशास्त्रया उगु कचा खः गुकिं मुल्यया अध्ययन याइ। मुल्यया द्वन्द्व (Conflict of values) जुइ बलय् नैतिक दुविधा (Dilemma) ब्वलनी। दसु: "सत्य" व "दया" दथुइ गुगु ल्ययेगु? (गथेकि, छम्ह ल्वमियात वयागु तच्वनावंगु ल्वय्या खँय् सत्य धायेगु कि वयात दुख मजुइमा धकाः म्हो जक सूचं बीगु?)

विकासक्रम (Evolution)

थ्व अवधारणाया विकास थथे जूगु दु:

• शास्त्रीय: एरिस्तोटल (Aristotle) थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं "युदिमोनिया" (Eudaimonia - फलिफाप) यात दकलय् तःधंगु मुल्य मानय् यानादिल।
• उपयोगितावाद: १९गु शताब्दीइ, जेरेमी बेन्थाम व जोन स्तुअर्त मिल (John Stuart Mill) नं "सुख" (Pleasure) व "दुःखया अभाव" यात हे सर्वोच्च मुल्य धयादिल।
• अस्तित्ववाद: २०गु शताब्दीइ, सारत्र (Sartre) थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं धाल कि जीवनया छुं निहीत मुल्य मदु, मनूं थःगु निंतिं थः हे मुल्य दयेके माः।

स्वयादिसँ

• एथिक्स
• सौन्दर्यशास्त्र
• नैतिकता