Тохсунньу 5

Тохсунньу 5 диэн Григориан халандаарыгар сыл 5-с күнэ. Сыл бүтүө 360 күн (ордук хонуктаах сылга 361 күн) баар.

Бэлиэ күннэр

• Скаут аан дойдутааҕы күнэ. 1910 сыллаахтан бэлиэтэнэр. Бастакы скаут оҕолор лааҕырдара Англияҕа 1907 сыл сайыныгар аһыллыбыта. Арассыыйа импиэрийэтигэр 1909 сыллаахха баар буолбута. Ол эрээри 1924 сыллаахха бобуллубута. Кини үгэстэрин сорҕотун Пионер хамсааһына ылбыта. 1990 сыллаахха сөргүтүллүбүтэ
• Ииндийэ Ииндийэ — Гобинд Сингх гуру төрөөбүт күнэ
• Беларусь Беларусь — Социальнай көмүскэл үлэһиттэрин күнэ
• Кытай Кытай, Харбин — Харбиннааҕы муус уонна хаар оҥоһуктар дойдулар ардыларынааҕы фестиваллара
• АХШ АХШ — Көтөрдөр күннэрэ
• Япония Япония — Джома Синдзи. Камакура куоракка ыытыллар мацурилартан (бэстибээллэртэн) биирдэстэрэ. Куһаҕан тыыны куттууллар, оҕунан ытыалыыллар
• Ороһооспо 12-с күнэ уонна түүнэ (арҕаа христианство)

Түбэлтэлэр

• 1477 — Нанси аттынааҕы кыргыһыы: Карл Хорсун Лотарингия герцогын Рене II кытта иирсээҥҥэ өлбүт; кэлин Бургундия Франция сорҕото буолбута.
• 1634 — Нам улууһугар 600-1000 саха боотура Өлүөнэ остуруогун төгүрүйээри тоҕуоруспуттарыгар атаман Иван Галкин 47 аттаах хаһааҕы кытары саба түспүт. Сахалар бастаан оҕунан ытыалыыллар, онтон үҥүүлээх уонна батыйалаах аттаах дьонунан сырыһыннаран кимэн киирэллэр. Манна 40-ча киһилэрин сүтэрэллэр. Бу сэриигэ Откурай диэн сахалар биир тойонноро ыараханнык бааһырар. Хаһаахтар аттарын барытын сүтэрэллэр, элбэх хаһаах ол иһигэр Иван Галкин бэйэтэ бааһыраллар. Кыргыһыы түмүгэр хаһаахтар остуруокка куоталлар. Сахалар остуруогу төгүрүйэллэр, уонна икки ый кэриҥэ кими да киллэрбэккэ да, таһаарбакка да сыталлар. Остуруокка сытар дьоҥҥо аччыктааһын буолар, бэринэллэрэ эбэтэр хоргуйан өлөллөрө аҕыйах хонук хаалбытын кэннэ олунньу бүтүүтүгэр сахалар тоҕо эрэ баран хаалаллар.
• 1762 — Дьиҥнээх Романовтар династиялара быстан Арассыыйа бүрүстүөлүгэр ньиэмэс принцэ Пётр III олорбут.
• 1875 — Парижка аатырбыт Гарнье операта аһыллыбыт.
• 1900 — Ирландия националистарын баһылыга Джон Эдвард Редмонд Британияны утары өрө турууга ыҥырбыт.
• 1905 — Арассыыйа-Дьоппуон сэриитин кэмигэр Порт-Артур көмүскээһинэ түмүктэммит. Кириэппэһи комендант генерал Анатолий Стессель дьоппуоннарга биэрбит.
• 1911 — хара тириилээхтэр кырдьаҕаһынан үһүс уонна саамай бөдөҥ холбоһуктара Каппа Альфа Пси Индиана университетыгар төрүттэммит.
• 1912 — РСДРП VI Бүтүн Арассыыйатааҕы кэмпириэнсийэтэ Прагаҕа аһыллыбыт. Бу кэмпириэнсийэ кэмигэр Владимир Ленин уонна кини диэки буолааччылар баартыйаттан хайдан, туспа бассабыык баартыйа буолбуттар.
• 1919 — Кыһыл Аармыйа Вильнюс куораты ылбыт.
• 1919 — Германияҕа Мюнхеҥҥа Ньиэмэс оробуочай баартыйата тэриллибит, кэлин бу баартыйа фашист баартыйата буолбута.
• 1926 — ВКП(б) Саха сиринээҕи обкомын бюрота "Балаҕаны хотонтон араарар туһунан" уураах таһаарбыт.
• 1967 — Дьааҥы оройуона икки оройуоҥҥа хайытыллыбыт: Үөһээ Дьааҥы (киинэ — Баатаҕай) уонна Усуйаана (киинэ — Депутатскай).
• 1991 — Грузия сэбилэниилээх күүстэрэ Соҕуруу Осетия киинигэр Цхинвалига киирбиттэр, Соҕуруу Осетия 1991–92 сс. сэриитэ саҕаламмыт.

Төрөөбүттэр

• 1837 — Василий Радлов — востоковед-тюрколог, академик, түүр тылын чинчийиитигэр саҥа хайысханы арыйан төрүттээччи, саха тылын бастакы историческай грамматикатын суруйбута биллэр.
• 1856 — Егор Николаев - Улахан Дьөгүөрдээн — XIX үйэ иккис аҥаарыгар биллибит киһи, Боотур Уус улууһун кулубата. Сахалар бэйэлэрин бэйэлэрэ салайыныыларын туруорсубут, Степной Думаны сөргүтэ сатаабыт, земство институутун Саха Сиригэр киллэриини туруорсубут, Саха сиригэр холуобунай көскө ыытыы суох буоларыгар кылаатын киллэрбит киһи. Саха уһулуччулаах киһитэ Күлүмнүүр учууталынан билинэр киһитэ.
• 1941 — Хаяо Миядзаки — дьоппуон аниме режиссёра, продюсер, сценарист, суруйааччы уонна мангака.
• 1946 — Надежда Николаева — учуонай, музыковед, хандьыдаакка диссертацията олоҥхоҕо уонна саха оператын олоҕуруутугар анаммыта.
• 1953 — Артур Васильев — саха живописеһа, саха норуодунай худуоһунньуга.

Өлбүттэр

• 1762 — 1741 сылтан Арассыыйа импиэрийэтин баһылаан олорбут Бүөтүр I кыыһа Елизавета Петровна. Кини ыраахтааҕылыыр кэмигэр Бүөтүр I үгэстэрэ төннүбүттэрэ, Бырабыыталыстыбалыыр Сенат сөргүтүллүбүтэ , МГУ үөскээбитэ Художестволар акадьыамайалара тэриллибитэ, бөдөҥ, баай дыбарыастар тутуллубуттара, импиэрийэҕэ бастакы баан баар буолбута. Суутунан өлөрүү туттуллубат этэ. Арассыыйа Австрия нэһилиэстибэтин иһин, нуучча-швед (1741—1743) уонна Сэттэ сыллаах сэриилэргэ ситиһиилээхтик кыттыбыта. Сибиири чинчийии уонна баһылааһын салҕаммыта.
• 2013 — Раиса Захарова (06.04.1954 төр.) — ырыаһыт, саха норуодунай артыыһа (2010), Горнай улууһун Ытык олохтооҕо.
• 2024 — Решетников Георгий Николаевич, худуоһунньук, дизайнер, график, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, Арассыыйа дизайнердарын сойууһун чилиэнэ, АГИКИ преподавателэ, СӨ култууратын туйгуна.