✕
İçeriğe atla

Elizabeth Taylor

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Elizabeth Taylor
Image
DoğumElizabeth Rosemond Taylor
27 Şubat 1932(1932-02-27)
Hampstead, Londra, İngiltere
Ölüm23 Mart 2011 (79 yaşında)
Los Angeles, ABD
Ölüm sebebiKalp yetmezliği
Diğer ad(lar)ıLiz Taylor
Etkin yıllar1942 - 2003
Boy1,6 m (5 ft 3 in)
EvlilikConrad Hilton Jr. (e. 1950–1951)
Michael Wilding (e. 1952–1957)
Mike Todd (e. 1957–1958)
Eddie Fisher (e. 1959–1964)
Richard Burton (e. 1964–1974)
Richard Burton (e. 1975–1976)
John Warner (e. 1976–1982)
Larry Fortensky (e. 1991–1996)
Çocuk(lar)Michael Howard Wilding
Christopher Edward Wilding
Liza Todd Burton
Maria Burton
İmza
Image

Dame Elizabeth Rosemond Taylor (27 Şubat 1932 - 23 Mart 2011), sahne adıyla Liz Taylor, İngiliz asıllı Amerikalı oyuncu, yapımcı, aktivist ve hayırseverdi. Kariyerine 1940'ların başında çocuk oyuncu olarak başladı ve 1950'lerde klasik Hollywood sinemasının en popüler yıldızlarından biri oldu. Daha sonra 1960'larda dünyanın en çok kazanan film yıldızı oldu ve hayatının geri kalanında tanınmış bir halk figürü olarak kaldı. 1999 yılında Amerikan Film Enstitüsü tarafından en büyük kadın sinema efsaneleri listesinde yedinci sıraya yerleştirildi.

Londra'da sosyal açıdan önde gelen Amerikalı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Taylor, 1939 yılında 7 yaşındayken ailesiyle birlikte Los Angeles'a taşındı. İlk oyunculuk deneyimini Universal Pictures'ın There's One Born Every Minute (1942) filminde küçük bir rol alarak yaşadı, ancak stüdyo bir yıl sonra sözleşmesini feshetti. Daha sonra Metro-Goldwyn-Mayer ile anlaştı ve National Velvet (1944) filminde oynadıktan sonra popüler bir genç yıldız haline geldi. 1950'lerde olgun rollere geçiş yaptı; komedi filmi Gelinin Babası'nda başrol oynadı ve dram filmi A Place in the Sun'daki (1951) performansıyla eleştirmenlerin beğenisini kazandı. Robert Taylor ve Joan Fontaine ile birlikte tarihi macera destanı Ivanhoe'da (1952) rol aldı. MGM'in en çok para kazanan yıldızlarından biri olmasına rağmen Taylor, 1950'lerin başında kariyerini sonlandırmak istedi. Stüdyonun üzerindeki kontrolünden rahatsız oldu ve kendisine verilen filmlerin çoğunu beğenmedi.

1950'lerin ortalarında epik drama Devlerin Aşkı (1956) ile başlayarak daha keyifli roller almaya başladı ve sonraki yıllarda eleştirel ve ticari açıdan başarılı birçok filmde rol aldı. Tennessee Williams'ın oyunlarından uyarlanan Kızgın Damdaki Kedi (1958) ve Suddenly, Last Summer (1959) bu filmler arasındaydı. Taylor, Suddenly, Last Summer'daki performansıyla En İyi Kadın Oyuncu dalında Altın Küre kazandı. MGM için çektiği son film olan BUtterfield 8 (1960)’de bir fahişeyi canlandırmaktan hoşlanmasa da, bu rol ona En İyi Kadın Oyuncu dalında Akademi Ödülü’nü kazandırdı. 1961'de Kleopatra filminin yapımı sırasında Taylor ve rol arkadaşı Richard Burton, evlilik dışı bir ilişki yaşamaya başladı ve bu bir skandala neden oldu. Kamuoyunun onaylamamasına rağmen ilişkilerini sürdürdüler ve 1964 yılında evlendiler. Medya tarafından “Liz ve Dick” olarak adlandırılan ikili, aralarında The V.I.P.s (1963), Ümitsiz Aşk (1965), Hırçın Kız (1967) ve Kim Korkar Hain Kurttan? (1966) filmlerinin de bulunduğu 11 filmde birlikte rol aldı. Taylor, bu filmiyle kariyerinin en iyi eleştirilerini aldı ve performansıyla ikinci Akademi Ödülü'nü ve birkaç başka ödül kazandı. Burton'la 1974'te boşandılar ama kısa süre sonra barıştılar ve 1975'te yeniden evlendiler. İkinci evliliği 1976'da boşanmayla sonuçlandı.

Taylor'ın oyunculuk kariyeri 1960'ların sonlarında gerilemeye başladı, ancak 1970'lerin ortalarına kadar filmlerde rol almaya devam etti ve ardından altıncı kocası Amerika Birleşik Devletleri Senatörü John Warner'ın kariyerini desteklemeye odaklandı. 1980'lerde ilk önemli sahne rollerinde ve birkaç televizyon filmi ve dizisinde oynadı. Sophia Loren'den sonra bir parfüm markası çıkaran ikinci ünlü oldu. Taylor, HIV/AIDS aktivizminde yer alan ilk ünlülerden biriydi. 1985'te Amerikan AIDS Araştırma Vakfı'nı ve 1991'de Elizabeth Taylor AIDS Vakfı'nı kurdu. 1990'ların başından ölümüne kadar zamanını hayırseverliğe adadı ve bu nedenle 2001 yılında Başkanlık Vatandaşlık Madalyası da dâhil olmak üzere çeşitli ödüller aldı. Uzun yıllar süren sağlık sorunlarının ardından Taylor, 2011 yılında, 79 yaşındayken kalp yetmezliğinden öldü.

Hastalık ve ölüm

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
Elizabeth Taylor (Bob Hope ile birlikte), deniz havacılığının 75. yıl dönümü kutlamaları sırasında Pensacola Deniz Hava Üssü'nde konuşlu eğitim uçak gemisi USS Lexington (AVT 16)'da düzenlenen United Service Organization (USO) gösterisinde sahne alıyor.

Taylor hayatının büyük bölümünde sağlık sorunlarıyla mücadele etti.[1] Skolyozla doğdu[2] ve 1944'te National Velvet'i çekerken belini kırdı. Kırık, kronik sırt sorunlarına neden olmasına rağmen birkaç yıl boyunca fark edilmedi.[3] 1956'da, omurilik disklerinin bir kısmının çıkarıldığı ve yerine bağışlanan kemiğin yerleştirildiği bir ameliyat geçirdi.[3] Taylor aynı zamanda sıklıkla ameliyat gerektiren başka hastalıklara ve yaralanmalara da yatkındı; 1961'de trakeotomi gerektiren neredeyse ölümcül bir zatürre krizinden kurtuldu. Zatürre nedeniyle bakteriyofajla tedavi edildi.[4] 1968'de acil histerektomi geçirdi; bu durum sırt problemlerini daha da kötüleştirdi ve kalça problemlerine katkıda bulundu. Belki kendi kendine ilaç kullanıyordu, alkol ve reçeteli ağrı kesici ve sakinleştirici bağımlısıydı. Aralık 1983'ten Ocak 1984'e kadar Betty Ford Merkezi'nde yedi hafta tedavi gördü ve kendisini kliniğe açıkça kabul eden ilk ünlü oldu. On yıl içinde hastalığı tekrarladı ve 1988'de yeniden rehabilitasyona girdi.[3] Taylor da kilosuyla mücadele ediyordu; 1970'lerde, özellikle Senatör John Warner'la evlendikten sonra aşırı kilo aldı ve deneyimleri hakkında Elizabeth Takes Off (1988) adlı bir diyet kitabı yayınladı.[5][6] Taylor, 1990 yılında ciddi bir zatürre nöbeti geçirene kadar çok sigara içiyordu.

Taylor'ın sağlığı hayatının son yirmi yılı boyunca giderek kötüleşti ve 1996'dan sonra halka açık etkinliklere nadiren katıldı. Taylor, 1990 ve 2000 yıllarında ciddi zatürre nöbetleri geçirdi, 1990'ların ortalarında iki kalça protezi ameliyatı geçirdi, 1997'de iyi huylu bir beyin tümörü ameliyatı ve 2002'de cilt kanseri için başarılı bir tedavi gördü. Sırt sorunları nedeniyle tekerlekli sandalye kullanan kendisine 2004 yılında konjestif kalp yetmezliği teşhisi konuldu.[7][8] Hastaneye kaldırıldıktan altı hafta sonra, 23 Mart 2011'de Los Angeles'taki Cedars-Sinai Tıp Merkezi'nde 79 yaşında hastalık nedeniyle öldü.[9] Cenazesi ertesi gün Glendale, Kaliforniya'daki Forest Lawn Memorial Park'ta gerçekleşti. Tören, Haham Jerome Cutler'ın başkanlık ettiği özel bir Yahudi töreniydi. Taylor'ın isteği üzerine tören programın 15 dakika gerisinde başladı ve temsilcisine göre "Kendi cenazesine bile geç kalmak istedi."[10]

Elizabeth Taylor yakın dostu Michael Jackson dahil Hollywood'un birçok ünlüsünün de mezarının bulunduğu Forest Lawn Memorial Park mezarlığında defnedildi.[11][12]

Filmografi

[değiştir | kaynağı değiştir]
YılYapımRolNotlar
1942There's One Born Every MinuteGloria Twine
1943Lassie Come HomePriscilla
1944Jane EyreHelen Burnsadı geçmiyor
The White Cliffs of DoverBetsyadı geçmiyor
National VelvetVelvet Brown
1946Courage of LassieKatherine Eleanor Merrick
1947Life with FatherMary Skinner
CynthiaCynthia Bishop
1948A Date with JudyCarol Pringle
Julia MisbehavesSusan Packett
1949Little WomenAmy
ConspiratorMelinda Greyton
1950The Big HangoverMary Belney
Father of the BrideKay Banks
1951Father's Little DividendKay Dunstan
A Place in the SunAngela Vickers
Quo VadisChristian prisoner in arenaadı geçmiyor
1952Love Is Better Than EverAnastacia "Stacie" Macaboy
IvanhoeRebecca
1953The Girl Who Had EverythingJean Latimer
1954RhapsodyLouise Durant
Elephant WalkRuth Wiley
Beau BrummellLady Patricia Belham
The Last Time I Saw ParisHelen Ellswirth/Willis
1956GiantLeslie Lynnton Benedict
1957Raintree CountySusanna DrakeAkademi Ödülü nomination–Best Actress
1958Cat on a Hot Tin RoofMaggie the CatAkademi Ödülü nomination–Best Actress
1959Suddenly, Last SummerCatherine HollyAkademi Ödülü nomination–Best Actress
1960Scent of MysteryThe Real Sallyadı geçmiyor
Butterfield 8Gloria WandrousAkademi Ödülü–Best Actress
1963CleopatraCleopatra
The V.I.P.sFrances Andros
1965[[ Laura Reynolds
1966Who's Afraid of Virginia Woolf?MarthaAkademi Ödülü–Best Actress
1967The Taming of the ShrewKatharinaYapımci, adı geçmiyor
Doctor FaustusTroyali Helen
Reflections in a Golden EyeLenora Penderton
The ComediansMartha Pineda
The Comedians in AfricaKendisikısa belgesel
1968Boom!Flora 'Sissy' Goforth
Secret CeremonyLenora
1969Anne of the Thousand DaysCourtesanadı geçmiyor
1970The Only Game in TownFran Walker
Here's LucyKendisi1 bölüm
1972X,Y, and ZeeZee Blakely
Under Milk WoodRosie Probert
Hammersmith is OutJimmie Jean JacksonSilver Bear for Best Actress at Berlin[13]
1973Divorce His, Divorce HersJane ReynoldsTV filmi
Night WatchEllen Wheeler
Ash WednesdayBarbara Sawyer
1974IdentikitLiseDiğer adıyla The Driver's Seat
That's Entertainment!KendisiKonuk oyuncu
1976The Blue BirdAnne/ Cadi
Victory at EntebbeEdra VilonfskyTV filmi
1977A Little Night MusicDesiree Armfeldt
1978Return EngagementDr. Emily Loomis
1979Winter KillsLola Comanteadı geçmiyor
1980The Mirror Crack'dMarina Rudd
1981General HospitalHelena Cassadine #13 bölüm
1983Between FriendsDeborah ShapiroTV filmi
1984Hotel (TV dizisi)Katherine Cole1 bölüm
All My ChildrenSatodaki üyelerden biri
1985Malice in WonderlandLouella ParsonsTV filmi
North and SouthMadame ContiTV dizisi
1986There Must Be a PonyMarguerite SydneyTV filmi
1987Poke AliceAlice MoffitTV filmi
1988Young ToscaniniNadina Bulichoff
1989Sweet Bird of YouthAlexandra Del LagoTV filmi
1992The SimpsonsMaggie Simpsonses
Captain Planet and the PlaneteersMrs Andrewsses
1993The SimpsonsKendisises
1994The FlintstonesPearl Slaghoople
1996The NannyKendisi1 bölüm
2001These Old BroadsBeryl MasonTV filmi
2003God, the Devil and BobSarahses

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; "woo20110324" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  2. ↑ "Elizabeth Taylor: history of health problems". The Daily Telegraph. 23 Mart 2011. 10 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  3. 1 2 3 Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; "Walker" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ↑ Twilley, Nicola (14 Aralık 2020). "When a Virus Is the Cure". The New Yorker (İngilizce). 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Aralık 2020. Still, as late as 1961, phage therapy had some American adherents, including Elizabeth Taylor, who received a dose of staph bacteriophage when she developed near-fatal pneumonia during the filming of Cleopatra and needed an emergency tracheotomy.
  5. ↑ Tanabe, Karin (24 Mart 2011). "Elizabeth Taylor's Washington life". Politico. 30 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  6. ↑ Harmetz, Aljean (20 Ocak 1988). "Liz Taylor at 55: Thin Again, and Wiser". The New York Times. 24 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  7. ↑ "Dame Elizabeth Taylor dies at the age of 79". BBC News. 23 Mart 2011. 16 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  8. ↑ "Elizabeth Taylor dies aged 79". ABC News. 24 Mart 2011. 5 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  9. ↑ Tourtellotte, Bob (23 Mart 2011). "Hollywood legend Elizabeth Taylor dies at 79". Reuters. 18 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  10. ↑ "Private burial service held for Elizabeth Taylor". CNN. 25 Mart 2011. 29 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  11. ↑ "Elizabeth Taylor Jackson'ın mezarlığına gömüldü". 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2011.
  12. ↑ MacAskill, Ewen (25 Mart 2011). "Elizabeth Taylor's funeral takes place in LA's celebrity cemetery". The Guardian. 26 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2018.
  13. ↑ "Berlinale 1972: Prize Winners". berlinale.de. 30 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2010.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_Taylor&oldid=37108669" sayfasından alınmıştır